Rouw is een menselijke, normale en zinvolle reactie op het verlies van een betekenisvolle persoon. Rouw is het proces van omgaan met het verlies. Dat vergt tijd. En dat laat sporen na bij de rouwende in heel zijn \u201czijn en doen\u201d. Dat mag je heel letterlijk nemen: omgaan met het verlies van iemand betekenisvol verloopt via een slingerbeweging tussen bezig zijn met het verlies \u201czijn\u201d en bezig zijn met het leven-an-sich \u201cdoen\u201d. Hoe dat slingeren verloopt, is uniek. Maar van elke rouwende vergt dat energie: rouwenden zijn moe, kunnen zich moeilijk concentreren, zijn verdrietig, misschien boos, voelen zich leeg\u2026 <\/p>\n\n\n\n
Als je dat weet, begrijp je meteen ook dat rouw niet stopt aan de toegangspoort van het werk. Je kan rouw niet stilleggen. Daarom is aandacht voor verlies en rouw op de werkvloer geen luxeproduct. Bovendien weten we dat aandacht, ruimte en structuren die een rouwende medewerker ondersteunen op het werk het welzijn van die medewerker verbetert, ziekteverzuim vermindert en de sfeer op het werk ten goede komt. <\/p>\n\n\n\n
Ben je werkgever, leidinggevende of collega? Ieder van jullie speelt een belangrijke rol in het rouwproces. Maar hoe doe je dat? Hoe zorg je voor een rouwende medewerker? Hoe ondersteun je een team waarvan een collega overleden is? Waar houd je als leidinggevende of als collega het beste rekening mee? <\/p>\n\n\n\n
Dit doe je door mee te slingeren tussen \u201cdoen\u201d en \u201czijn\u201d. Als daarboven nog de juiste voorwaarden aanwezig zijn in een organisatie kan je een rouwende collega op een goede manier ondersteunen. In dit draaiboek zetten we enkele tips op een rijtje. Het voorliggend draaiboek is ontstaan uit het samenbrengen van suggesties vanuit andere inspirerende draaiboeken en artikels (zie bij bronnen) Deze tips kunnen de basis vormen voor een organisatie-eigen draaiboek. Maak er eentje, zodat je niet in een acuut verliesmoment op zoek moet naar een handreiking. Maak er eentje, zodat het klopt met jullie bedrijfscultuur, met hoe jullie met elkaar omgaan. Maak er eentje, want niets doen is niet aan de orde. Door een handreiking op te maken heb je al een kader. Voel je je geruggesteund: is er iets te \u201cdoen\u201d! Al is er \u201czijn\u201d natuurlijk ook een gouden tip<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
Stappenplan wanneer een werknemer een naaste verliest<\/p>\n\n\n\n
STAP 1: Omgaan met de melding <\/p>\n\n\n\n
- \n
- Er komt een melding over het overlijden van een naaste van een van je medewerkers.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- \n
- Diegene die de melding ontvangt, checkt of het bericht correct en volledig is.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
STAP 2: Zorgzaam informeren <\/p>\n\n\n\n
- \n
- Wanneer de getroffen medewerker aanwezig is op het werk, informeer je de getroffen medewerker. Neem hiervoor tijd, beluister wie hen nu kan steunen, wat hij\/zij nodig heeft, wie hen thuis brengt.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- \n
- Je checkt bij de getroffen medewerker of die wil dat het overlijden bekend gemaakt wordt op zijn\/haar afdeling. Je kijkt met hen wie ge\u00efnformeerd mag worden, wat er verteld mag worden en door wie de informatie gedeeld moet worden en wanneer.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- \n
- Ga hierbij voor open communicatie en dialoog. Overleg met de werknemer.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- \n
- Indien de medewerker akkoord is, wordt de melding doorgegeven aan de desbetreffende afdeling, de naaste collega\u2019s en de manager. De directie en HRM worden ge\u00efnformeerd rond de afwezigheid van de medewerker: <\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Licht hen in over de situatie
Licht hen in over de afscheidsrituelen\/ uitvaart, en of
aanwezigheid daarbij gewenst is
Geef hen ruimte om te reageren
Maak afspraken over attenties (bijv. persoonlijke
kaartjes, advertentie, bloemenkrans\u2026), en contact
Wijs een contactpersoon aan: iemand die de
werknemer goed kent, die wat nauwer en persoonlijker
kan opvolgen. De leidinggevende volgt daarnaast ook
mee op.
Verdeel het werk en bespreek wie nog ingelicht moet
worden (denk aan klanten, directe afspraken\u2026) en hoe
die ingelicht moeten worden.<\/p>\n\n\n\nSTAP 3: Neem persoonlijk contact op<\/p>\n\n\n\n
- \n
- De leidinggevende neemt persoonlijk contact op met de medewerker. Stuur niet gewoon een kaartje. Maar check of een bezoek gepast is. Neem tijd, luister. Stel gerust dat alles wat werk betreft nu kan wachten. Beluister ook of de werknemer nog administratieve vragen heeft, en verwijs door naar HR. Check tot slot of aanwezigheid op de uitvaart gewenst is<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
STAP 4: Woon de uitvaart bij <\/p>\n\n\n\n
- \n
- Zorg voor bloemen of een attentie. Je kan denken aan een rouwregister dat je nadien aan de familie geeft.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- \n
- Als de rouwende medewerker de aanwezigheid op prijs stelt van collega\u2019s op de uitvaart, maak dit dan mogelijk. Probeer als leidinggevende zeker aanwezig te zijn.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- \n
- Geef ruimte voor natijd voor collega\u2019s om wat bij te praten, ook wanneer de collega\u2019s terug op de werkvloer zijn en graag de niet-aanwezige collega\u2019s willen inlichten<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/www.touche.be\/app\/uploads\/2024\/07\/Schermafbeelding-2024-07-08-094732.png\")
<\/figure><\/div><\/div>\n\n\n\n\nSTAP 5: Blijf contact maken<\/p>\n\n\n\n
- \n
- Ga na de uitvaart nog langs. Houd contact. Neem tijdens een bezoek tijd om in te checken, te luisteren. Hoe gaat het nu? Je hoeft niet per se over het werk te spreken, maar check of de werknemer vragen heeft, bekommernissen rond het werk. Of zij\/ hij zelf nog hulp kan gebruiken van HR. Beluister of het ok is om geregeld in te checken.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- \n
- Blijf inchecken op de afgesproken manier. Toon je betrokkenheid.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- \n
- Ook de contactpersoon en andere collega\u2019s worden uitgenodigd contact te houden met de werknemer, als deze dat op prijs stelt. Als leidinggevende check je ook bij hen in: hoe is dat voor hen? Blijven er dingen hangen? Ondersteun ook hen.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- \n
- Houd de collega\u2019s op de hoogte.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
STAP 6: Bereid werkhervatting voor <\/p>\n\n\n\n
- \n
- Plan als leidinggevende een gesprek om te overleggen rond werkhervatting of verlenging van afwezigheid.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Geef opnieuw ruimte aan het verliesverhaal Bespreek hoe de werknemer aankijkt tegen werkhervatting. Wat lukt wel, wat niet? Is er meer tijd nodig? Maak stilaan ook plannen en geef perspectief.<\/p>\n\n\n\n
Bereid samen de werkhervatting voor. Beluister wat de mogelijkheden, verwachtingen zijn. Kijk wat lukt binnen de organisatie en wees flexibel. Misschien doet het de ene werknemer deugd als er even naar een andere werkinvulling of -ritme kan gekeken worden. Misschien wil een andere juist net wel in de vertrouwdheid van een gekend werkritme terugkeren, en werkinhoud.<\/p>\n\n\n\n
Luister, wees flexibel en vul niet in. Het is zoeken naar een evenwicht en vertrouwen. Gun je werknemer tijd en ruimte.<\/p>\n\n\n\n
Bereid de werkhervatting ook samen met de naaste collega\u2019s voor. Bespreek met het team hoe jullie het zullen aanpakken. Heel concreet: hoe starten we de dag, wat is er afgesproken met de werknemer rond werkinvulling en -timing, hoe en wie praat hem professioneel bij, wie is emotionele ruggensteun\u2026<\/p>\n\n\n\n
STAP 7: Voorzie steun bij werkhervatting en nazorg<\/p>\n\n\n\n
Wees nabij. Vooral die eerste dag, en ook nadien. Die eerste dag is een spannende dag. Probeer er in persoon te zijn. Neem tijd om samen te starten, maak tijd vrij om bij te praten met collega\u2019s.<\/p>\n\n\n\n
- \n
- Check regelmatig in. Hoe is het? Hoe loopt het? Is er aanpassing nodig? Beluister hoe het algemeen en op het werk gaat \u2013 zet het zelfs eventueel in je agenda. Maar betuttel niet! Neem niet over of vul niet in.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- \n
- Zoek geregeld terug naar een evenwicht dat voor iedereen werkt: de werknemer, de naaste collega\u2019s en de organisatie.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- \n
- Weet dat rouw geen einddatum kent. Wees geduldig. Een verlies grijpt in op wie men is, en op iemands functioneren, ook op het werk. Wees er dus attent op dat je werknemer nog lange tijd nadien rouwreacties kan ervaren: denk aan concentratieproblemen, \u2026<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- \n
- Plan ook momenten van herinneren en herdenken. Noteer in je agenda die ankermomenten \u2013 een klein berichtje of gebaar doen dan wonderen.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- \n
- Houd het team blijvend betrokken. Check ook in hoe het met hen is. Geef hen handvaten in hoe om te gaan met verdriet en verlies van een naaste collega, ook op langere termijn.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- \n
- Zorg goed voor jezelf: neem dit niet alleen op als leidinggevende.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- \n
- Zet in op die nazorg: de belangrijkste steun in een organisatie zit niet op korte maar op lange termijn.<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
Stappenplan wanneer een collega overlijdt<\/p>\n\n\n\n
Het voorgaande stappenplan blijft grotendeels overeind. Alleen zijn in deze situatie het hele team, en ook samenwerkingspartners en klanten, geraakt. Dit vergt een intense ondersteuning, vaak geruggensteund door professionele hulp. Zeker als het overlijden op de werkvloer gebeurde, is de verbijstering groot. We noteren hier de extra aandachtspunten bovenop voorgaande stappenplan.<\/p>\n\n\n\n
KORT NA HET OVERLIJDEN<\/p>\n\n\n\n
- \n
- Neem contact op met de familie. Zoek samen naar een contactpersoon voor overleg. Betuig medeleven aan de familie, neem je tijd, toon betrokkenheid.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- \n
- Loop na de melding nog langs bij de familie. Check wanneer een bezoek past. Neem je tijd, luister en haal samen herinneringen op. Bespreek met familie wat hun wensen zijn rond aanwezigheid bij de uitvaart.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- \n
- Licht de collega\u2019s persoonlijk in. Geef de nodige info (afgestemd op de wensen van de familie) en sta open voor vragen. Neem tijd, wees flexibel, laat effici\u00ebntie even los.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- \n
- Denk ook aan samenwerkingspartners en klanten. Wie licht hen in, en wat wordt er verteld. Bespreek dit met de naaste collega\u2019s en familie.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- \n
- Laat alle collega\u2019s die dat wensen deelnemen aan de uitvaart. Voorzie ook een moment om nadien nog na te kaarten. Als collega\u2019s iets willen doen op de uitvaart, co\u00f6rdineer dat en ondersteun hen. Voorzie ook een attentie op de uitvaart vanuit de werkomgeving.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- \n
- Voor hen die niet op de uitvaart aanwezig kunnen zijn, kan er gedacht worden aan een alternatief afscheidsmoment. Het is sowieso een goed idee om een persoonlijk afscheidsmoment op de werkvloer te voorzien: dat kan een heuse plechtigheid zijn, maar ook een moment van stilte. Zoek wat past bij de overleden persoon, en de collega\u2019s.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- \n
- Open een rouwregister. Voorzie een stille ruimte waar men zich even kan terugtrekken. Voorzie ook de mogelijkheid om het rouwregister aan de familie te geven.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- \n
- Laat collega\u2019s gevoelens delen. Bied ook de mogelijkheid aan om met een psycholoog of rouwconsulent te praten. En laat je deur als leidinggevende nu extra openstaan.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- \n
- Denk ook aan de praktische zaken: Wat gebeurt er met het emailadres? Wie licht de klanten in ? Wie checkt de agenda en zegt de afspraken af? Wie opent de post en beantwoordt mails? Op een later moment kunnen volgende zaken bekeken worden: > Opruimen van werkplek > Overhandigen persoonlijke bezittingen aan familie: <\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Wat gebeurt er met het emailadres?
Wie licht de klanten in ?
Wie checkt de agenda en zegt de afspraken af?
Wie opent de post en beantwoordt mails?
Op een later moment kunnen volgende zaken bekeken
worden: Opruimen van werkplek, Overhandigen persoonlijke bezittingen aan familie<\/p>\n\n\n\nROUWEN STOPT NIET: BLIJVEND HERINNEREN EN TOELATEN<\/p>\n\n\n\n
- \n
- Organiseer een terugkerend rouwmoment en betrek nabestaanden hierin.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- \n
- Blijf tijd en ruimte geven aan rouwen. Zoals gezegd: op rouwen staat geen einddatum.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- \n
- Blijf alert voor de andere medewerkers.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n\n
BRONNEN<\/p>\n\n\n\n
Het voorliggend draaiboek is ontstaan uit het samenbrengen van suggesties vanuit andere inspirerende draaiboeken en artikels (zie bij bronnen).<\/p>\n\n\n\n
Artikels op website Brugge: https:\/\/www.brugge. be\/compassionate-werkgevers<\/a><\/p>\n\n\n\n
Sereni – Rouwzorg op het werk. Qui.be uitvaartzorg<\/p>\n\n\n\n
Dela \u2013 dossier rouwen op het werk<\/p>\n\n\n\n
Een verlies verwerken kan niemand alleen, ook niet op het werk! Landelijke Stichting<\/p>\n\n\n\n
Rouwbegeleiding – Mensura \u2013 tussen rouw en werk: \u201crouw komt hoe dan ook mee op de werkvloer\u201d<\/a><\/p>\n\n\n\n
Podcast \u2013 Is there a place for grief at work.<\/p>\n\n\n\n
Rouw op de werkvloer. Inzichten, tips en handvatten voor werkgevers en collega\u2019s. Yarden.<\/p>\n\n\n\n
- Blijf alert voor de andere medewerkers.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- Blijf tijd en ruimte geven aan rouwen. Zoals gezegd: op rouwen staat geen einddatum.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- Organiseer een terugkerend rouwmoment en betrek nabestaanden hierin.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- Denk ook aan de praktische zaken: Wat gebeurt er met het emailadres? Wie licht de klanten in ? Wie checkt de agenda en zegt de afspraken af? Wie opent de post en beantwoordt mails? Op een later moment kunnen volgende zaken bekeken worden: > Opruimen van werkplek > Overhandigen persoonlijke bezittingen aan familie: <\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- Laat collega\u2019s gevoelens delen. Bied ook de mogelijkheid aan om met een psycholoog of rouwconsulent te praten. En laat je deur als leidinggevende nu extra openstaan.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- Open een rouwregister. Voorzie een stille ruimte waar men zich even kan terugtrekken. Voorzie ook de mogelijkheid om het rouwregister aan de familie te geven.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- Voor hen die niet op de uitvaart aanwezig kunnen zijn, kan er gedacht worden aan een alternatief afscheidsmoment. Het is sowieso een goed idee om een persoonlijk afscheidsmoment op de werkvloer te voorzien: dat kan een heuse plechtigheid zijn, maar ook een moment van stilte. Zoek wat past bij de overleden persoon, en de collega\u2019s.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- Laat alle collega\u2019s die dat wensen deelnemen aan de uitvaart. Voorzie ook een moment om nadien nog na te kaarten. Als collega\u2019s iets willen doen op de uitvaart, co\u00f6rdineer dat en ondersteun hen. Voorzie ook een attentie op de uitvaart vanuit de werkomgeving.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- Denk ook aan samenwerkingspartners en klanten. Wie licht hen in, en wat wordt er verteld. Bespreek dit met de naaste collega\u2019s en familie.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- Licht de collega\u2019s persoonlijk in. Geef de nodige info (afgestemd op de wensen van de familie) en sta open voor vragen. Neem tijd, wees flexibel, laat effici\u00ebntie even los.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- Loop na de melding nog langs bij de familie. Check wanneer een bezoek past. Neem je tijd, luister en haal samen herinneringen op. Bespreek met familie wat hun wensen zijn rond aanwezigheid bij de uitvaart.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- Neem contact op met de familie. Zoek samen naar een contactpersoon voor overleg. Betuig medeleven aan de familie, neem je tijd, toon betrokkenheid.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- Zet in op die nazorg: de belangrijkste steun in een organisatie zit niet op korte maar op lange termijn.<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
- Zorg goed voor jezelf: neem dit niet alleen op als leidinggevende.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- Houd het team blijvend betrokken. Check ook in hoe het met hen is. Geef hen handvaten in hoe om te gaan met verdriet en verlies van een naaste collega, ook op langere termijn.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- Plan ook momenten van herinneren en herdenken. Noteer in je agenda die ankermomenten \u2013 een klein berichtje of gebaar doen dan wonderen.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- Weet dat rouw geen einddatum kent. Wees geduldig. Een verlies grijpt in op wie men is, en op iemands functioneren, ook op het werk. Wees er dus attent op dat je werknemer nog lange tijd nadien rouwreacties kan ervaren: denk aan concentratieproblemen, \u2026<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- Zoek geregeld terug naar een evenwicht dat voor iedereen werkt: de werknemer, de naaste collega\u2019s en de organisatie.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- Check regelmatig in. Hoe is het? Hoe loopt het? Is er aanpassing nodig? Beluister hoe het algemeen en op het werk gaat \u2013 zet het zelfs eventueel in je agenda. Maar betuttel niet! Neem niet over of vul niet in.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- Plan als leidinggevende een gesprek om te overleggen rond werkhervatting of verlenging van afwezigheid.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- Houd de collega\u2019s op de hoogte.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- Ook de contactpersoon en andere collega\u2019s worden uitgenodigd contact te houden met de werknemer, als deze dat op prijs stelt. Als leidinggevende check je ook bij hen in: hoe is dat voor hen? Blijven er dingen hangen? Ondersteun ook hen.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- Blijf inchecken op de afgesproken manier. Toon je betrokkenheid.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- Ga na de uitvaart nog langs. Houd contact. Neem tijdens een bezoek tijd om in te checken, te luisteren. Hoe gaat het nu? Je hoeft niet per se over het werk te spreken, maar check of de werknemer vragen heeft, bekommernissen rond het werk. Of zij\/ hij zelf nog hulp kan gebruiken van HR. Beluister of het ok is om geregeld in te checken.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- Geef ruimte voor natijd voor collega\u2019s om wat bij te praten, ook wanneer de collega\u2019s terug op de werkvloer zijn en graag de niet-aanwezige collega\u2019s willen inlichten<\/li>\n<\/ul>\n\n\n
- Als de rouwende medewerker de aanwezigheid op prijs stelt van collega\u2019s op de uitvaart, maak dit dan mogelijk. Probeer als leidinggevende zeker aanwezig te zijn.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- Zorg voor bloemen of een attentie. Je kan denken aan een rouwregister dat je nadien aan de familie geeft.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- De leidinggevende neemt persoonlijk contact op met de medewerker. Stuur niet gewoon een kaartje. Maar check of een bezoek gepast is. Neem tijd, luister. Stel gerust dat alles wat werk betreft nu kan wachten. Beluister ook of de werknemer nog administratieve vragen heeft, en verwijs door naar HR. Check tot slot of aanwezigheid op de uitvaart gewenst is<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- Indien de medewerker akkoord is, wordt de melding doorgegeven aan de desbetreffende afdeling, de naaste collega\u2019s en de manager. De directie en HRM worden ge\u00efnformeerd rond de afwezigheid van de medewerker: <\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- Ga hierbij voor open communicatie en dialoog. Overleg met de werknemer.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- Je checkt bij de getroffen medewerker of die wil dat het overlijden bekend gemaakt wordt op zijn\/haar afdeling. Je kijkt met hen wie ge\u00efnformeerd mag worden, wat er verteld mag worden en door wie de informatie gedeeld moet worden en wanneer.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- Wanneer de getroffen medewerker aanwezig is op het werk, informeer je de getroffen medewerker. Neem hiervoor tijd, beluister wie hen nu kan steunen, wat hij\/zij nodig heeft, wie hen thuis brengt.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- Diegene die de melding ontvangt, checkt of het bericht correct en volledig is.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n